Pokolenie magazynu „Produkt”

W poznańskim mieszkaniu nazwanym Studiem Bonin gra telewizor, powietrze gęstnieje od papierosowego dymu, a przy kolejnych stanowiskach powstają komiksy. Filip Myszkowski zasypia, po kilku godzinach otwiera oczy i zastaje niemal ten sam obraz: koledzy nadal rysują. W przywołanym przez Bartłomieja Kluskę wspomnieniu mieści się wiele z fenomenu „Produktu”. Towarzyski rozgardiasz okazuje się środowiskiem intensywnej pracy. Zanim polski komiks trafił do instytucjonalnych podsumowań, potrzebował również takich mieszkań.

„Produkt książkowy” przywraca kontekst magazynowi redagowanemu przez Michała Śledzińskiego w latach 1999–2004. „Osiedle Swoboda”, „Wilq”, „Jeż Jerzy” — dziś te tytuły funkcjonują samodzielnie, łatwo więc zapomnieć o znaczeniu miejsca, w którym spotykały się ich publiczności. Pismo pozwalało rozpoznać własny świat w opowieściach obrazkowych: jego mowę, poczucie absurdu i bezceremonialność. Jego siłę można dostrzec w tej szczególnej bliskości. Czytelnik dostawał komiksy, ale zyskiwał też poczucie, że gdzieś istnieją ludzie, którzy podobnie patrzą na rzeczywistość.

Kluska zestawia relacje uczestników z materiałami archiwalnymi. W opowieści o redakcyjnej codzienności dobrze widać zalety tej metody. Anegdota o pracy po nocach sąsiaduje z informacjami o nieregularnym ukazywaniu się pisma, powtórzonej planszy czy uciętym artykule. Dzięki takim szczegółom legenda odzyskuje ludzką skalę. Swoboda miała twórczy potencjał, ale wiązała się też z bardzo konkretnymi kosztami organizacyjnymi. Podobnie wcześniejszy zin Śledzińskiego, „Azbest”, wyrastał z pomysłowości, znajomości i możliwości skorzystania ze szkolnej drukarni. Historia kultury odsłania tu swoje przyziemne zaplecze: ktoś musi znaleźć sposób, żeby rysunek dotarł do drugiego człowieka.

Wybrane przez Piotra Kasińskiego prace, fotografie i dokumenty pozwalają zobaczyć także sam sposób istnienia tego środowiska. Zestawienie komiksowej planszy ze zdjęciem improwizowanej redakcji ma własną wymowę: zaciera dystans między dziełem a codziennością, z której ono wyrosło. Warto przy tym zachować ostrożność wobec pokusy uznania jednej grupy za jedyne źródło odrodzenia polskiego komiksu. Znaczenie „Produktu” nie wymaga wymazywania innych inicjatyw. Najbardziej przekonująco pismo jawi się jako historia miejsca, które dawało autorom przestrzeń do pracy i wzajemnie ich napędzało. Dla dawnych czytelników będzie to powrót pod znajomy adres. Dla pozostałych — zaproszenie do odkrycia, jak wiele w kulturze zaczyna się od znalezienia swoich ludzi.

Tytuł: Produkt książkowy

• Autor: Bartłomiej Kluska
• Opracowanie redakcyjne i wybór materiałów: Piotr Kasiński
• Wydawca: Kultura Gniewu / Centrum Komiksu i Narracji Interaktywnej EC1 Łódź
• Oprawa: twarda
• Wymiary: 240 × 310 mm
• Liczba stron: 136
• ISBN: 978-83-982352-3-5
• Data wydania: 23/09/2026
• Cena: 119,90 zł