Od „Krwawego sportu” do „JCVD”. Jean-Claude Van Damme kończy 66 lat

Był mistrzem karate, kulturystą, tancerzem baletowym i kierowcą limuzyny. Zagrał w filmach, które przyniosły ponad 100 mln dolarów wpływów, a później stał się bohaterem żartów i symbolem gwiazdy, której kariera znalazła się na zakręcie. W „JCVD” zrobił coś, czego niewielu spodziewało się po ikonie kina akcji – przestał grać twardziela i zagrał samego siebie. 18 października Jean-Claude Van Damme kończy 66 lat. Z tej okazji ARTE.tv przygotowało premierę dokumentu „Jean-Claude Van Damme. Cios za ciosem”, opowiadającego o niezwykłej drodze Belga od mistrza sztuk walki do jednej z najbardziej charakterystycznych postaci kina akcji.

ZANIM ZOSTAŁ „MUSCLES FROM BRUSSELS”, BYŁ… MR. BELGIUM

Dziś trudno wyobrazić go sobie inaczej niż w efektownym szpagacie lub podczas wykonywania charakterystycznego kopnięcia. Tymczasem jego droga do Hollywood rozpoczęła się od sportu. Jean-Claude Van Damme urodził się 18 października 1960 roku w brukselskiej dzielnicy Berchem-Sainte-Agathe jako Jean-Claude Camille François Van Varenberg. Sztuki walki zaczął trenować jako dziecko. W wieku nastoletnim zdobył czarny pas w karate, startował w zawodach i został mistrzem Europy w swojej kategorii. W 1978 roku zdobył również tytuł Mr. Belgium w kulturystyce. Ale to nie wszystko. Van Damme przez pięć lat trenował balet. Właśnie połączenie siły, gibkości i pracy nad ruchem miało później stać się jednym z jego największych atutów na ekranie. Według biografii aktora otrzymał nawet propozycję dołączenia do Opery Paryskiej, jednak wybrał sztuki walki. To właśnie balet może być jednym z kluczy do zrozumienia jego ekranowego stylu: efektowne wyskoki, obroty i charakterystyczne szpagaty nie były wyłącznie popisem siły. Van Damme od początku budował swój wizerunek wokół precyzji i kontroli nad ciałem.

Z BRUKSELI DO HOLLYWOOD. Z TRZEMA TYSIĄCAMI DOLARÓW W KIESZENI

W 1982 roku Van Damme wyjechał do Stanów Zjednoczonych, aby spróbować swoich sił w Hollywood. Podobno przyjechał zaledwie z trzema tysiącami dolarów i pracował m.in. jako kierowca, trener fitness czy ochroniarz. W tamtym okresie posługiwał się nawet pseudonimem „Frank Cujo”. Przełom nastąpił, gdy zaczął zwracać na siebie uwagę nie tylko umiejętnościami aktorskimi, ale przede wszystkim sprawnością fizyczną. Jego karierę miał przypieczętować jeden moment, który brzmi jak typowo hollywoodzka opowieść o „American dream”: aktor zaprezentował producentowi Menahemowi Golanowi swoje umiejętności podczas spotkania na parkingu, wykonując pokaz sztuk walki. Niedługo później otrzymał rolę w filmie „Krwawy sport”.

„KRWAWY SPORT” – FILM, KTÓRY ZMIENIŁ WSZYSTKO

W 1988 roku 28-letni Van Damme pojawił się w „Krwawym sporcie” – niskobudżetowym filmie o nielegalnym turnieju sztuk walki. To właśnie ta produkcja uczyniła z niego międzynarodową gwiazdę.

Film kosztował około 1,5–2,3 mln dolarów, a jego światowe wpływy wyniosły około 50 mln dolarów.

Van Damme nie potrzebował wielu słów, aby stworzyć swój ekranowy wizerunek. Jego znakiem rozpoznawczym stały się kopnięcia, wyskoki i szpagaty – elementy, które z czasem stały się niemal parodią stylu kina akcji lat 80. i 90. Po „Krwawym sporcie” przyszły m.in. „Kickboxer”, „Uniwersalny żołnierz”, „Nieuchwytny cel”, „Strażnik czasu” i „Uliczny wojownik”. W 1994 roku „Strażnik czasu” przekroczył granicę 100 mln dolarów światowych wpływów i pozostaje jednym z największych kasowych sukcesów w jego karierze.

„MUSCLES FROM BRUSSELS” – PRZYDOMEK, KTÓRY STAŁ SIĘ MARKĄ

Wraz z rosnącą popularnością Van Damme otrzymał przydomek „The Muscles from Brussels” – „Mięśnie z Brukseli”. Określenie doskonale oddawało jego ekranowy wizerunek: belgijskiego sportowca, który podbił amerykańskie kino dzięki muskulaturze, sprawności i charakterystycznemu akcentowi. W szczytowym okresie kariery był jedną z największych gwiazd kina akcji. Jednak jego historia nie potoczyła się według typowego hollywoodzkiego scenariusza.

KIEDY IKONA KINA AKCJI STAJE SIĘ OBIEKTEM ŻARTÓW

Pod koniec lat 90. kariera Van Damme'a zaczęła wyraźnie zwalniać. Zmienił się rynek kina akcji, a gwiazda, która wcześniej była symbolem sukcesu, zaczęła być postrzegana jako relikt minionej epoki.

Za ekranowym wizerunkiem coraz trudniej było ukryć problemy prywatne i zawodowe. Dokument ARTE.tv nie próbuje jednak budować kolejnej historii o hollywoodzkim upadku. Pokazuje raczej człowieka, który przez lata był więźniem własnego wizerunku – i który musiał zdecydować, co zrobić, kiedy przestał być tym samym bohaterem, którego publiczność pamiętała z „Bloodsport” czy „Kickboxera”.

„JCVD”: VAN DAMME KONTRA… VAN DAMME

Najciekawszy rozdział tej historii rozpoczął się w 2008 roku wraz z filmem „JCVD”. To produkcja, w której aktor zagrał fikcyjną wersję samego siebie. Zamiast kolejnego niepokonanego bohatera Van Damme pojawia się jako człowiek zmęczony życiem, własną sławą i konsekwencjami decyzji z przeszłości. Film rozgrywa się w Brukseli, gdzie Van Damme zostaje przypadkowo uwikłany w napad na bank. Rzeczywistość miesza się z filmowym wizerunkiem aktora – na zewnątrz wszyscy widzą w nim bohatera kina akcji, podczas gdy on sam zmaga się z kryzysem. Jedną z najbardziej pamiętnych scen filmu jest kilkuminutowy, emocjonalny monolog Van Damme'a skierowany bezpośrednio do kamery. Aktor mówi w nim o sławie, błędach, uzależnieniu, rodzinie i rozczarowaniach. Scena była przełomem, ponieważ po raz pierwszy widzowie mogli zobaczyć człowieka znajdującego się za ekranowym wizerunkiem „Muscles from Brussels”. To właśnie dlatego „JCVD” okazał się czymś więcej niż kolejnym filmem z gwiazdą kina akcji. Stał się próbą rozliczenia się z własnym wizerunkiem i dowodem na to, że aktor kojarzony przede wszystkim z kopnięciami i szpagatami potrafi również zagrać bezbronnego, niepewnego siebie człowieka.

OD BOHATERA KINA AKCJI DO BOHATERA WŁASNEJ HISTORII

Historia Van Damme'a jest interesująca właśnie dlatego, że wymyka się prostemu schematowi „sukces – upadek – powrót”. To opowieść o człowieku, który najpierw stał się jednym z symboli kina akcji, a następnie uosobieniem kina klasy B. „Jean-Claude Van Damme. Cios za ciosem” w reżyserii Oliviera Monssensa przygląda się tej historii z dystansu, prowadząc widza od sportowych początków Van Damme'a, przez sukces „Bloodsport” i hollywoodzką sławę, aż po kryzys i artystyczny powrót dzięki „JCVD”.

Oglądaj: „Jean-Claude Van Damme. Cios za ciosem”